Kısa cevap
Alçı taşı jipstir: kalsiyum sülfat dihidrat. Alçı tozu ise bu taşın kalsine edilmiş tozudur. Alçı taşı kalıba dökülmez. Taş görünümlü obje için ya döküm alçısı ya da mineral döküm kullanılır.
“Alçı tozu taşı” diye aratıldığında sonuçlar ikiye ayrılıyor. Bir tarafta maden ve inşaat siteleri jips kayasını anlatıyor, diğer tarafta hobi hesapları beyaz tozu kalıba döküp taş görünümlü tepsi gösteriyor. İkisi de yanlış değil; aranan şey farklı. Bu yazı o ayrımı netleştiriyor.
Alçı taşı: kayanın kendisi
Alçı taşı, jips mineralinin kaya hâlidir. İçinde kalsiyum sülfat ve kristal suyu vardır. Sertliği düşüktür; bu yüzden heykel ve süs taşı olarak değil, endüstriyel hammadde olarak değerlidir. Alçı fabrikaları bu kayayı kırar, pişirir ve öğütür. Evde alçı taşı satın alıp rendelemek döküm alçısı üretmez. Pişirme sıcaklığı ve öğütme kontrolü fabrika işidir.
Alçı taşı tozu
Kayanın pişirilmeden öğütülmüş hâline alçı taşı tozu denebilir. Bu toz dolgu gibi davranır, suyla priz almaz. Tarımda toprak düzenleyici, bazı endüstriyel dolgularda hammadde olarak geçer. Hobi poşetindeki “su ekle, dök” alçısı bu değildir.
Alçı tozu: pişmiş bağlayıcı
Alçı taşı ısıtılınca suyunun bir kısmını bırakır ve alçı tozuna döner. Asıl döküm malzemesi budur. Beta tipi tozlar daha gözenekli ve ucuzdur; inşaat ve sıradan hobi alçısı bu gruptadır. Alfa tipi tozlar daha sıkı kristalli, daha az su isteyen ve daha tok parçalar verir; model, kalıp ve diş alçıları bu gruba yakındır.
| Alçı taşı | Alçı taşı tozu | Alçı tozu | |
|---|---|---|---|
| Ne | Ham jips kayası | Öğütülmüş ham taş | Pişmiş hemihidrat |
| Suyla | Sertleşmez | Sertleşmez | Priz alır |
| Kalıba döküm | Hayır | Hayır | Evet, doğru türde |
| Tipik arama | alçı taşı, jips | alçı taşı tozu | alçı tozu, Paris alçısı |
Alçı tozu taşı araması ne istiyor?
İki niyeti ayırmak, yanlış malzeme almayı engelliyor:
- 01Hammadde niyeti: “Alçı taşı nereden çıkar, alçı taşı tozu nedir?” Cevap madencilik ve alçı üretimidir. Dekoratif döküm reçetesi değildir.
- 02Obje niyeti: “Alçı tozuyla taş gibi tepsi, mumluk, bardak altlığı.” Cevap döküm alçısı veya mineral dökümdür. Alçı taşı sipariş etmek bu niyeti karşılamaz.
- 03Karışık niyet: “Alçı tozu mu taş tozu mu?” İkisi farklı kimyadır. Alçı bağlar, taş tozu doldurur.
Taş görünümlü yüzey istiyorsanız bir sonraki adım alçı taşının cinsi değil, bağlayıcının nem ve darbe davranışı. Alçı gözenekli kalır. Mineral dolgu + su bazlı polimer bağlayıcı ise mermer ve terrazzo dokusunu daha tok bir gövdede taşır.
Alçı taşı ile mermer tozu karışmasın
Mermer tozu kalsiyum karbonattır, alçı taşı kalsiyum sülfattır. İkisi de beyaz ve toz olabilir. Mermer tozu asitle köpürür, alçı köpürmez. Mermer tozu tek başına sertleşmez; alçı tozu sertleşir. Hediye tepsi tariflerinde bu ikisini aynı kefeye koymak, ertesi gün dağılan parçaların klasik sebebidir.
Sık sorulanlar
- Alçı taşı nedir?
- Alçı taşı, jips olarak da bilinen doğal bir mineraldir. Kimyasal formülü kalsiyum sülfat dihidrattır. Yumuşaktır, tırnakla çizilir ve genellikle beyaz, gri veya pembe tonlardadır. Türkiye’de yaygın bir endüstriyel hammaddedir; alçı tozu bu taştan üretilir.
- Alçı taşı tozu ile alçı tozu aynı mı?
- Günlük dilde sık karışır. Alçı taşı tozu, ham jipsin sadece öğütülmüş hâli olabilir ve suyla priz almaz. Alçı tozu ise pişirilmiş hemihidrattır ve suyla sertleşir. Etikette “kalsine” veya “pişmiş alçı” yazmıyorsa döküm beklemeyin.
- Alçı tozu taşı ne demek?
- Standart bir ürün adı değildir. Arama iki niyete ayrılır: alçı taşı hammaddesini arayanlar ve alçı tozuyla taş görünümlü obje yapmak isteyenler. Birinci grup hammadde, ikinci grup döküm tarifi arıyordur.
- Alçı taşı ev dekorunda kullanılır mı?
- Ham alçı taşı dekoratif bir kaya olarak durabilir ama tepsi, bardak altlığı veya kalıp kopyası olmaz. Dekoratif döküm için alçı tozu veya mineral döküm gerekir. Alçı taşının kendisi suya ve çizilmeye karşı hassastır.
